مراجع رسیدگی به جرائم مالیاتی

مراجع رسیدگی به جرائم مالیاتی

دادستان امور مالیاتی:

نخستین سوالاتی که در مواجهه با تخلفات در یک دستگاه اجرایی انجام یا تخلفات صورت گرفته مرتبط با نوع فعالیت‌ آن دستگاه است، در ذهن مردم یا ارباب‌رجوع خطور می‌کند این است که مرجع رسیدگی به تخلف فرد یا افرادی که در آن دستگاه‌ فعالیت‌ می‌کنند، کجاست؟

مردم باید تظلمات، دادخواهی یا گزارش‌های خود را در ارتباط با دستگاه مذکور به کجا تسلیم کنند؟ آیا مرجعی وجود دارد تا تخلفات منطبق با فعالیت آن دستگاه را به آنجا انعکاس داد؟

فرآیند رسیدگی به این تظلمات یا گزارش‌ها چگونه است؟ مردم با مشاهده تضییع حقوق دولت در مقوله مالیات موضوع را به چه نهادی می‌توانند اعلام کنند؟ و سؤالاتی مشابه آن.

هدف از تهیه این نگارش، آشنایی خوانندگان با مرجع دادرسی شبه‌قضایی به نام «دادستانی انتظامی مالیاتی» است. این نهاد قانونی وظیفه رسیدگی به همه تخلفات، جرائم و گزارش‌های مرتبط با مقوله مالیات را دارد. در این مباحث علاوه بر تشریح فرآیند رسیدگی به تخلفات و گزارش‌های مربوط به مبحث مالیات به تبیین مراحل دادرسی و اختیارات دادستان انتظامی مالیاتی نیز پرداخته می‌شود.

بدون شک، بیان این موضوع و ورود به این بحث می‌تواند از ابعاد مختلف دارای اهمت باشد:

۱ـ هرچند سابقه عنوان «دادستانی انتظامی مالیاتی» از تاریخ تدوین و تصویب اولین قانون مالیاتی وجود داشته و تاکنون منشاء آثار فراوانی برای رفع مشکلات و گرفتاری‌های مردم، سالمسازی مجموعه سازمان امور مالیاتی کشور و اصلاح و هدایت کارکنان مالیاتی در مجرای درست قانون با اولویت پیشگیری بوده است، لیکن شاید نام این مرجع برای بسیاری از مردم حتی برخی از حقوقدانان ناآشنا باشد. بنابراین پرداختن به این موضوع می‌تواند در جهت شناساندن این نهاد به افراد جامعه مؤثر واقع شود.

۲ـ آشنایی مردم و مودیان با حقوق و تکالیف خود در مبحث مالیات و مشارکت دادن آنان در امور وصول حقوق دولت و جامعه و مقابله با پدیده فرار مالیاتی.

۳ـ استقبال مرجع یادشده برای دریافت گزارش‌ها و اطلاعات مربوط به تخلفاتی که در این حوزه توسط برخی افراد جامعه و مأموران مالیاتی صورت می‌گیرد، در جهت ارتقای کیفیت خدمت‌رسانی به جامعه و احترام به جایگاه ارباب‌رجوع و مؤدیان تأثیر فراوانی خواهد داشت.

* آشنایی با ساختار دادستانی انتظامی مالیاتی

«دادستانی انتظامی مالیاتی» مدعی‌العموم جامعه و دولت در احقاق حقوق آنان در حوزه مالیاتی است. این مقام «از بین کارکنان عالی مقام وزارت امور اقتصادی و دارایی که دارای حداقل ۱۰ سال سابقه خدمت بوده و ۶ سال آن را در امور مالیاتی اشتغال داشته باشند، به پیشنهاد رئیس کل سازمان امور مالیاتی و حکم وزیر امور اقتصادی و دارایی» منصوب می‌شود. (ماده ۲۶۳ قانون مالیاتی مستقیم)

محل استقرار دادستان انتظامی مالیاتی در حال حاضر در تهران و در ساختمان ستاد سازمان امور مالیاتی کشور است.

در این دادسرا ادارات کل امور مالیاتی سراسر کشور به سه معاونت تقسیم شده‌اند و در رأس هر کدام یک معاون دادستان قرار داد. هر معاون چند «دادیار مسئول» در اختیار دارد که این دادیاران مسئول بر امر نظارت دادیاران و کارشناسان انتظامی مالیاتی هستند.

در هر یک از ادارات کل امور مالیاتی از سوی دادستان انتظامی مالیاتی، «دادیار مسئول یا دادیاران مقیم» منصوب شده که به شکایات و گزارش‌های واصله از سوی مردم و مؤدیان مالیاتی رسیدگی می‌کنند.

* جهت شروع رسیدگی و تحقیقات مقدماتی

رسیدگی و تحقیقات مقدماتی در دادستانی انتظامی مالیاتی از راه‌های زیر آغاز می‌شود:

۱ـ شکایت ذی‌نفع (مودیان مالیاتی) راجع به عدم رعایت قوانین مقررات مالیاتی.

۲ـ گزارش رسیدگی از مراجع رسمی شامل مراجع نظارتی درون‌سازمانی مانند حراست و دفتر بازرسی و مراجعه نظارت برون‌سازمانی مثل دیوان محاسبات و سازمان بازرسی کل کشور.

۳ـ مواردی که از طرف وزیر امور اقتصادی و دارایی یا رئیس کل سازمان یا هیأت عالی انتظامی مالیاتی ارجاع می‌شود.

۴ـ مشهودات و اطلاعات دادستانی انتظامی مالیاتی.

* حیطه شمول وظایف دادستانی انتظامی مالیاتی

علاوه بر وظایفی که قانون و مقررات مالیاتی برای دادستان انتظامی مالیاتی تعریف کرده به طور کلی دادستانی انتظامی مالیاتی در پیگیری تخلف اشخاص ذیل اجازه دخالت دارد.

۱ـ کارکنان بخش مالیاتی:

کارکنان شاغل در بخش مالیاتی که امکان دارد به جهت ارتکاب تخلف از سوی دادستان انتظامی مالیاتی تحت تعقیب قرار گیرند شامل افراد زیر می‌شوند.

الف‌) مأموران مالیاتی که در امر شناسایی، تشخیص وصول مالیات مؤدیان فعالیت می‌کنند.

ب‌) نمایندگان سازمان امور مالیاتی در هیأت‌های حل اختلاف مالیاتی این افراد همان کارکنانی هستند که اصطلاحاً با عنوان نماینده کمیسیون در مراجع دادرسی مالیاتی به عنوان نماینده سازمان امور مالیاتی در کنار دو عضو دیگر یعنی نماینده مؤدی و نماینده قضایی، اختلاف میان مؤدی مالیاتی و سازمان امور مالیاتی را حل و فصل می‌کنند.

(ماده ۲۴۴ قانون مالیات‌های مستقیم)

د) اعضای هیأت سه نفری موضوع بند «۳» ماده «۹۷» قانون مذکور که با انتخاب رئیس سازمان‌ امور مالیاتی کشور تعیین می‌شوند. با این توضیح که چنانچه مؤدی مالیاتی برای اعلام درآمد مشمول مالیات فعالیت خود در موعد مقرر دفاتر، اسناد و مدارک مالیاتی را جهت محاسبه مالیات به واحد مالیاتی ارائه دهد و این دفاتر اسناد و مدارک از نظر واحد مالیاتی غیرقابل رسیدگی و غیرقابل قبول تشخیص داده شود، هیأت مزبور در خصوص رد یا قبول موارد فوق اظهار نظر می‌کند.

ج) همه کسانی که با حفظ سمت وظایف مأموران مالیاتی را انجام می‌دهند.

در مورد افراد فوق دادستان انتظامی مالیاتی دارای سه نوع اختیار عمده است:

اولاً) رسیدگی و کشف تخلفات و تقصیرات و تعقیب آنان از طریق صدور ادعانامه (کیفرخواست) علیه آنان.

ثانیاً) تحقق در جهات اخلاقی و اعمال و رفتار این افراد.

ثالثاً) اعلام نظر نسبت به ارتقای شغلی افراد مذکور، این اعلام از طریق استعلام کتبی مدیر مربوط جهت ترفیع مقام مأمور مالیاتی صورت و دادستان انتظامی مالیاتی صلاحیت یا عدم صلاحیت آن را به مدیر ذیربط اعلام می‌کند. (بند الف، ب، پ ماده ۲۶۴ قانون مالیات‌های مستقیم)

۲ـ مؤدیان مالیاتی:

مؤدیان مالیاتی که در مقوله مالیاتی مرتکب جرائمی می‌شوند، اقامه دعوی علیه آنان از طریق دادستان انتظامی مالیاتی در مراجع قضایی صورت می‌گیرد. (بند ب ماده ۲۶۴ مالیات‌های مستقیم)

این جرائم می‌تواند شامل فرار مالیاتی مؤدی (موضوع ماده ۲۰۱ قانون مالیات‌های مستقیم) و جرائم دیگر که در قانون مجازارت اسلامی آمده است از قبیل جعل تزویر اوراق و گواهی و مهر کارکنان مالیاتی (مواد ۵۲۳ و ۵۲۸)، ارتشاء در مقام راشی (ماده ۵۹۲ قانون مجازات اسلامی) حمله یا مقاومت عالمانه تمرد در برابر کارمند (ماده ۶۰۷ قانون مجازات اسلامی) توهین، فحاشی با استعمال الفاظ رکیک به کارمند باشد (ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی)

۳ـ اشخاص ثالث:

این اشخاص به عنوان مودی یا کارمند سازمان امور مالیاتی نیستند لیکن بر اساس قانون مالیاتی در فرایند وصول مالیات ایفای نقش داشته یا وظیفه کسر پرداخت یا وصول مالیات به این افراد واگذار شده است. مهمترین این اشخاص شامل موارد ذیل هستند:

۱ـ بانک‌ها، شرکت‌های دولتی و مؤسسات دولتی متخلف و شرکاء و معاونان آنان به موجب ماده ۳۶ و ۴۲ قانون مالیات‌های مستقیم که وجوه نقد یا سفته، جواهر یا سهام یا سهم‌الشرکه یا هر نوع مال دیگر از متوفی نزد خود را بدون گواهی مالیاتی موضوع ماده ۳۵ این قانون (گواهی مالیات بر ارث) به وراث و وصی آنان تسلیم یا به نام آنان ثبت کنند. تخلف مدیران و متصدیان مراجع بالا از طریق هیأت‌های رسیدگی به تخلفات اداری با اعلام دادستان انتظامی مالیاتی قابل رسیدگی خواهد بود.

۲ـ دفاتر اسناد رسمی در صورت عدم رعایت مفاد ماده ۳۵ تبصره ۳ ماده ۳۸ و ماده (۱۸۷ در صورت عدم استفاده از قانون تسهیل تنظیم اسناد) و ماده ۱۸۵ قانون مذکور و نیز عدم رعایت مفاد تبصره یک ماده ۴۲ قانون مالیات بر ارزش افزوده و دیگر تخلفات و جرایم مرتبط با مقوله مالیات.

سازمان امور مالیاتی ملهم از ماده ۷۳ قانون دفاتر اسناد رسمی و کانون سردفتران و دفتریاران یکی از مراجع ناظر بر عملکرد دفاتر اسناد رسمی است. این ناظران تحت نظارت دادستان انتظامی مالیاتی نسبت به بررسی اسناد تنظیمی دفاتر یاد شده از جنبه مالیاتی اقدام می‌کنند.

دادستان انتظامی مالیاتی در مواجهه با تخلّفات دفاتر موردنظر با رعایت مفاد مواد ۲۰۰ و ۲۶۸ قانون مالیات‌های مستقیم مجاز است علیه سران دفاتر اسناد رسمی با صدور ادعانامه یا «کیفر خواست» در دادسرای انتظامی سردفتران و دفتریاران اقامه دعوی کند. امتیاز صدور ادعانامه توسط دادستان یک گروه صنفی علیه اعضای گروه صنفی دیگر از موارد منحصر به فرد و نادری است که به دادستان انتظامی مالیاتی تفویض شده است. بنابراین افرادی که تخلفی از دفاتر اسناد رسمی در بخش مالیاتی مشاهده می‌کنند می‌توانند با اعلام آن به دادستان انتظامی مالیاتی خواهان رسیدگی به تخلف یاد شده باشند.

۳ـ رسیدگی به تخلف قضات شاغل و بازنشسته به عنوان عضو هیأت حل اختلاف مالیاتی موضوع بند «۲» ماده ۲۴۴ قانون مالیات‌های مستقیم از طریق اعلام آن به دادسرای انتظامی قضات برای رسیدگی به تخلف قضات شاغل و اعلام به محاکم قضایی برای رسیدگی به تخلف قضات بازنشسته.

۴ـ هرگاه به موجب قانون مالیاتی شرکت، مؤسسه دولتی یا شهرداری مکلف به کسر مالیات باشد و از انجام این وظیفه خودداری کند، مسئولین امر «مشمول مجازات مقرر طبق قانون تخلفات اداری» با اعلام دادستان انتظامی مالیاتی خواهند شد (تبصره «۱» ماده ۱۹۹ قانون مالیاتهای مستقیم)

اگرچه مستفاد از تبصره «۲»، «۳» و «۴» ماده قانونی مذکور اختیار اقامه دعوی علیه اشخاص حقوق و حقیقی که به موجب قانون مکلف به کسر مالیات بوده و از این تکلیف استنکاف می‌کند به عهده شخص رئیس کل سازمان امور مالیاتی است، لیکن مرجع دادستانی انتظامی با دریافت گزارش‌های یادشده و اعلام آن به رئیس کل سازمان امور مالیاتی در این زمینه نیز نقش فعالی دارد.

مقاله فوق راجب مراجع رسیدگی به جرائم مالیاتی